Menningarsaga Freyjulundar

Aðalheiður S. Eysteinsdóttir og Jón Laxdal Halldórsson festu kaup á Freyjulundi í byrjun árs 2004. Fram að þeim tíma átti húsið sér langa sögu sem Þinghús , skóli og félagsheimili Arnarneshrepps.



Ungmennafélag Möðruvallasóknar og Arnarneshreppur sameinuðust um að byggja þinghús á landi Grundar í Arnarneshreppi árið 1914. Fyrsti hluti hússins var einn salur með þremur stórum gluggum á suðurhlið. 1. Nóvember 1914 var fyrsti fundur ungmennafélagsins haldinn í húsinu en þá skrifar fundarritarinn stoltur “fundur haldinn í hinu nýja fundahúsi”. Það kemur fram í fundabók félagsins að Sigtryggur Jónsson timburmeistari á Akureyri hafi gert teikningu að húsinu en síðar eru fundarmenn með aðra teikningu í höndunum, lítillega frábrugðna þeirri fyrri. Ekki kemur fram eftir hvorri var byggt en þar segir að talað var við Sigtrygg um að annast bygginguna.

Flest bendir til þess að byggt hafi verið við húsið árið 1927. Þá var búið að stofna kvenfélagið Freyju. Áætlaður kostnaður var 4000 kr. En hreppurinn lagði til helminginn, ungmennafélagið og kvenfélagið 1000 kr. Hvort félag. Byggt var austanvið húsið hæð og kjallari. Margir hafa komið að máli við Aðalheiði og Jón með sögur frá fyrri tíð, þar á meðal fengust þær upplýsingar að í fyrstu hafi kjallarinn verið notaður sem hestageymsla og ekki verið menngengur. Síðar þegar skólahald hófst hafi kjallarinn verið grafinn niður og þar innréttuð tvö herbergi. Kemur það einnig heim og saman við þá staðreynd að veggirnir í kjallaranum náðu ekki niður á gólfplötu. Ekki fundust nákvæmar upplýsingar um hvenær skólahald hófst á Grund, en farskóli var í sveitinni og virðist hafa verið kennt á Möðruvöllum, Hjalteyri, Grund/Reistará og öðrum bæjum allt frá 1916. Líklega hófst fast skólahald í húsinu um 1930 og lagðist af 1948 þegar Hjalteyrarskóli var vígður.

Á haustdögum 1956 var svo þriðji hluti Freyjulundar vígður. Byggt var vestan við salinn kaffiaðstaða, eldhús, fatahengi, salerni og forstofa. Samtals voru þessar þrjár byggingar orðnar að stærðar félagsheimili 22 metrar að lengd með sex háum og glæsilegum gluggum á suðurhlið. Í félagsheimilinu Freyjulundi voru haldin dansiböll, þorrablót, ættarmót, settar upp leiksýningar og haldnir tónleikar. Einnig fundir ýmiskonar, bingó og spilakvöld, réttarkaffi og hvað eina sem við kom menningu hreppsins. Samhliða uppbyggingu hússins ræktuðu konurnar í kvennfélaginu Freyju upp myndarlegan trjálund norðvestan við það, Freyjulundinn sjálfan. Eldri íbúar Arnarneshrepps muna vel gleðistundir í Freyjulundi þar sem þeir gátu menntast, notið menningar og ófáir fundu sér lífsförunaut á rómantískum sumarkvöldum. Þetta iðandi líf skildi eftir sig yndislegan anda í Freyjulundi sem árið 2004 fékk sína fjórðu viðbyggingu og alsherjar endurbætur.

Aðalheiður S. Eysteinsdóttir og Jón Laxdal Halldórsson hófu endurbætur á Freyjulundi 1. Júlí 2004. Þá var búið að fá samþykki viðkomandi aðila fyrir breytingu félagsheimilis í íbúðarhús og vinnustofu listamanna. Húsið hafði verið dæmt ónýtt, sem þýddi viðgerðir og endurnýjun á öllu sem viðkemur einu húsi. Það var Logi Einarsson arkitekt sem teiknaði endurbætur og 50 fermetra viðbyggingu norðan við húsið í samráði við Aðalheiði. Ólafur Svanlaugsson var byggingarmeistari. Viðbyggingin er tvö svefnherbergi, því eins og Jón benti réttilega á voru engin svefnherbergi í félagsheimilum, geymsla og svalir á efri hæð austurgafls. Einnig lítil geymsla undir svölum. Allt er húsið orðið 305 fermetrar.

Breytingar sem gerðar voru á eldra húsnæði eru eftirfarandi. Á vesturgafli var bíslagi við útidyr lokað og búin til fremri forstofa með tvöfaldri útidyrahurð sem snýr í suður. Eldhús og borðstofa látin halda sér en lokað fyrir fatahengi og þar fengið stórt og gott herbergi. Tvö salerni kvenna og karla brotin niður og sameinuð í eitt stórt. Þil sem skildi af svið og niðurgöngu um stiga var látið hverfa og hurð gerð út á svalir í norður. Einnig var gerð stór vöruhurð úr einum af salargluggunum. Á neðri hæð heldur herbergjaskipan sér þ.e.a.s. tvö herbergi, geymsla, hol og baðherbergi. Sumarið 2004 var einstaklega gott til húsbygginga, varla rigndi júlí, ágúst og september en þá tóku við haustveður. Ráðnir voru iðnaðarmenn til uppbyggingarinnar en Aðalheiður, sonur hennar Arnar og Jón unnu alla daga með þeim. Fjöldi vina og vandamanna lögðu einnig hönd á plóg, en Logi Einarsson, Ólafur Svanlaugsson, Sölvi Ingólfsson, Elli, Stefán Pálsson, Jósteinn, Kristján Jósteinsson, Snorri Eyfjörð Arnaldsson og Joris Rademaker eiga sérstakar þakkir skyldar.

Oft skapaðist skemmtileg stemning sunnan undir vegg í veðurblíðunni yfir kaffiborði eða grilluðum pylsum. Margt er í mörgu, t.d. hringdi Jón í Bjarna gamla múrara á Akureyir til að fá uppskrift af steipu ( 2 fötur sandur – 1 fata sement – 1 fata vatn ). Heimspekingarnir og vinirnir Jón og Sigurður Ólafsson hrærðu síðar steypu og helltu í uppslátt af grunninum sem Snorri tengdasonur sló upp með aðstoð Aðalheiðar. Fleiri veggjum var slegið upp gólf og þakplötur steyptar og alltaf tók húsmóðirin á móti steypunni á bleikum strigaskóm. Gengið var í öll verk og ef þekkingin var ekki til staðar var leitað eftir leiðsögn sem skilaði alltaf þeim árangri sem til var ætlast, hvort sem var að járnabinda, pússa upp salargólfið, einangra að utan eða kveikja á jarðvegsþjöppu. Endurnýja þurfti allar lagnir til og frá húsi. Eftir miklar vangaveltur um að bora eftir köldu vatni sem reyndist óhemju dýrt, var farið í að útbúa vatnsveitu úr Reistaránni. Heita vatnið var komið að húsvegg frá Hjalteyri.

Það var kalt á haustdögum og stefnt að því að klára fyrir jól. Iðnaðarmenn unnu af kappi við að brjóta og saga út hurðar og gluggaop, múra, flísaleggja, setja í glugga og hurðir, leggja rafmagns og vatnslagnir, á meðan heimilisfólk málaði, panelklæddi og pússaði gólf. Aðalheiður, Jón , Arnar og Brák fluttu inn í Freyjulund 16. des 2004. Lára Ágústa Ólafsdóttir skjalavörður hjá Héraðsskjalasafni Akureyrar tók saman upplýsingar um Freyjulund á síðustu öld. Þeir sem búa yfir betri upplýsingum um Freyjulund eru vinsamlegast beðnir um að koma þeim á framfæri við Aðalheiði. Einnig væri gaman að fá persónulegar frásagnir.